Aandacht maakt niet alles mooier

In Blog door Helma Ton

Aandacht maakt alles mooier, volgens Ikea.

Met aandacht bedoelt Ikea vooral de kwaliteit van de vormgeving van de eigen producten. De boodschap luidt: ze zijn mooi want met aandacht ontworpen. In de filmpjes worden we als kijker heel mindful meegenomen in zintuiglijke ervaringen: er is oogstrelend licht, wind op de huid en vooral aanraking. Heel veel aanraking. Tastzin is een zintuig dat bij uitstek de verbinding zoekt.
Hoe mooi kan aandacht zijn!

Maar het klopt niet.
Dat weten we allemaal.
Je kunt met veel aandacht, ook heel mindful, een bom maken. Die meenemen in een tas en die tas ergens laten staan.

Een ander voorbeeld. De Biënnale van Venetië.
Dit jaar. Een plek om aan den lijve te ervaren dat aandacht voor een ontwerp even zo goed gruwelijk en a-moreel kan zijn. Wie de gelegenheid had, kon er terecht om een bijzondere ruimte te betreden : The Evidence Room. Een installatie in gips die de  gaskamer in Auschwitz weergeeft op ware grootte. Inclusief kraan, luikje, en terzijde foto’s, ontwerptekeningen en de contracten met de aannemer.
Indertijd was er tot-in-detail Aandacht voor het ontwerp.
Op een van de wanden is een foto te zien van het trotse team dat daarvoor verantwoordelijk was. Trots, ja. Want dit betrof een eenmalige opdracht en vroeg om vakmanschap en toewijding. Het hek om de zuil waar het gas de kamer in stroomde werd met de hand gemaakt en de deur ging niet zonder reden naar buiten toe open.
Het spanningsveld tussen aandacht en ethiek is uiterst actueel.

Het gaat in het leven en in ons werk niet om Aandacht als zodanig, maar om aandacht met de juiste intentie erachter. Aandacht voor wát.. voor wie wel en dus voor wie niet?

Deze elephant in the room, vult menige bestuurskamer, menige afdelingsruimte.

Soms wordt die benoemd. We doen de dingen misschien wel goed, maar doen we ook de goede dingen? En voor wie? Voor wie is wat we doen heilzaam, en voor wie niet, en willen we dat ook?

In steeds meer organisaties zie je het verschijnsel van ‘moreel beraad’, waarin multidisciplinair gekeken wordt naar het handelen en het beslissen in een situatie die wordt voorgelegd, een actuele casus met een moreel dilemma erin. Met aandacht voor ieders inbreng en allerlei wisselende invalshoeken.

Zo’n vorm van aandacht voor de proceskant van ons handelen maakt inderdaad mooier.

Nadere documentatie over het project The Evidence Room

Het project is uitvoerig gedocumenteerd op http://www.theevidenceroom.com

De foto van de ruimte op de Biënnale is gemaakt door Fred Hunsberger.

De foto met mannen aan het bureau toont het interieur van het de bouwtechnische afdeling van Auschwitz, gemaakt in 1943.
Met toestemming van  het Archief  van het Birkenau Museum in Oświęcim.

Klik hier voor een interview over de achtergrond van de replica op schaal.

Interview op film met Donald McKay, Robert Jan van Pelt en Sascha Hastings van the School of Architecture, University of Waterloo (Cambridge, Ontario, Canada), die met dit project deelnamen aan de 15de Internationale Architecture Bienale. In de video leggen ze meer uit van de achtergronden en de opzet van The Evidence Room. Te zien op Youtube.